Cześć, dzisiaj opowiem wam o sprawach, które
dla niektórych są tabu, ale dla osób ciekawych natury tabu nie istnieją.
Dowodem na to jest fakt, że oglądacie ten film.
A zatem jak to jest z płcią ryb?
Trudno o bardziej zróżnicowaną pod tym względem grupę zwierząt.
Jak się zastanowić to i u roślin ta kwestia jest bardziej jednoznaczna.
Różne gatunki ryb przejawiają pełne spektrum płciowości od łączenia się
w pary na całe życie po masowe tarło i partenogenezę
albo od konsekwentnej determinacji płci po wielokrotną transpłciowość.
Dla jednych odstępstwa od bliskiego nam
schematu płci są gatunkową normą, u innych opcją
albo reakcją na zanieczyszczenia.
Nie wiem, jak tę opowieść zmieścić w jednym odcinku.
Schemat dla nas klasyczny, związany z występowaniem chromosomów płci
występuje zaledwie u 10% gatunków ryb. U innych kierunek w jakim
rozwija się zarodek zależy od lokalnych warunków środowiskowych.
Także w tym wypadku determinacja płci ma charakter ostateczny.
Jest się samcem bądź samicą do końca życia. Jednak całkiem
spora grupa ryb, można powiedzieć, z wielką swobodą podchodzi
do kwestii płci. Nie mówię tutaj, rzecz jasna o płci mózgu,
bo to trudno u nich ankietować, tylko o płci biologicznej,
wyrażającej się produkcją określonego rodzaju gamet
i towarzyszącym temu zachowaniom. Mam na myśli obojnactwo,
ale w szczególnej jego formie: obojnactwo następcze.
Jedne gatunki zaczynają życie jako samce, a później zostają
samicami jak błazenki. Inne z początku są samicami, a po spełnieniu
macierzyńskich obowiązków przeistaczają się w samce.
Tak robią papugoryby, albo ładna rafowa rybka Epibulus insidiator
Wszystkie osobniki zaczynają życie jako jasnobrązowe lub żółte samice,
a gdy już nacieszą się tą rolą, przeistaczają się samce
z białą głową, czarną kreską za okiem
i ładnymi żółtymi oraz pomarańczowymi podbarwieniami na reszcie ciała.
Gdyby mogły mówić, nigdy nie twierdziłyby, że faceci są niedojrzali.
U jeszcze innych zmiana płci zachodzi wedle potrzeb.
Na przykład popularne w akwariach ryby piękniczkowate,
molinezje czy mieczyki, potrafią zmienić płeć,
gdy zabraknie w stadzie samca.
Ale proces ten jest nieodwracalny. No może z pewnymi wyjątkami.
Lythrypynus dalli, niewielka niebiesko prążkowana rybka z rodziny
babkowatych, żyjąca pośród pacyficznych raf, tworzy haremy
złożone z jednego samca i nawet kilkunastu samic.
Jeżeli samiec zginie, największa samica przejmuje jego rolę.
W ciągu około dziesięciu dni zostaje samcem i ojcem
przyszłych dzieci swoich koleżanek.
Jeżeli zaś do haremu przypłynie większy samiec,
dotychczasowy ojciec rodziny ma trzy opcje. Zostać przepędzony, walczyć,
lub pozostać w stadzie jako jedna z żon i z zapałem produkować ikrę.
Z podobnego powodu swobodą zmiany płci
cieszy się inna rybka tropikalna Gobiodon histrio,
chociaż kultywuje odmienny model rodziny, jest bowiem monogamiczna,
po owdowieniu pływa samotnie aż spotka inną samotną rybę swojego gatunku
i wspólnie ustalają, kto będzie mamusią a kto tatusiem.
Jeśli ich drogi się rozejdą, znów będą otwarte na wybór płci
w porozumieniu z nowym partnerem.
Wyższy poziom, czyli stały hermafrodytyzm osiągnęła
rybka Serranus tortugarum nazywana z angielska chalk bass.
Te żyjące w parach rafowe rybki w ferworze tarła zmieniają płeć nawet co godzinę.
Muszę wspomnieć o obojnakach pełną gębą jakimi są strumieniaki marmurkowe.
One nie tylko produkują oba rodzaje gamet jednocześnie,
ale są wstanie dokonać samozapłodnienia.
Niestety, także w tej delikatnej sferze życia ryb
dają się zauważyć destrukcyjne wpływy działalności człowieka.
Ichtiolodzy zauważają od lat niepokojące zjawisko zaburzeń seksualności
wielu gatunków, u których schemat płci jest dobrze znany
i co tu dużo gadać, nudny. Normalnie jedne osobniki są samicami, inne samcami
i mają tak przez całe życie. Wspomniane zaburzenia występują
u samców, otóż w ich gonadach stwierdzono występowanie
rozwijających się jajeczek. Dzieje się tak dzięki zanieczyszczeniu
wody substancjami o działaniu hormonów żeńskich, w tym
także hormonalnymi lekami. Tak, ryby i ludzie reagują na
takie same hormony. Jeszcze poważniejszym zagrożeniem
są tworzywa sztuczne zawierające bisfenole, szczególnie BPA
które naśladują żeńskie hormony i zagrażają także naszemu zdrowiu.
Kojarzycie oznakowania BPA FREE?
Teraz już znacie powód.
Na dziś to tyle. Przeczuwałem, że nie opowiem o wszystkim,
co zamierzałem, ale wrócę. Cześć.