Dzisiaj opowiemy co nieco o badaniach ekotoksykologicznych prowadzonych w Morskim Instytucie Rybackim.
Co może się kryć pod terminem ekotoksykologia?
Wydaje się skomplikowany. I trochę jest.
Ponieważ jest to nauka interdyscyplinarna, która łączy w sobie wiedzę z zakresu wielu innych nauk,
Takich jak np. ekologia, chemia, czy fizyka.
Najprościej rzecz ujmując, ekotoksykologia zajmuje się oddziaływaniem substancji
czy zanieczyszczeń na organizmy żywe czy całe ekosystemy, czy lądowe, czy wodne.
Dzięki takim badaniom, możemy postawić diagnozę,
jak dana substancja będzie oddziaływać na środowisko, w którym się znajduje.
Takie badania są bardzo ważne, szczególnie w naszym regionie.
Bałtyk jest wyjątkowo narażony na akumulację zanieczyszczeń.
To płytkie morze, o ograniczonej wymianie wód z oceanem i dużym dopływie rzek z sąsiednich krajów,
które niosą ładunek zanieczyszczeń z obszarów lądowych.
Potencjalnie toksyczne substancje, które dostają się do morza, opadają w toni wodnej
i z czasem są magazynowane w osadach dennych.
Dlatego też wiele badań ekotoksykologicznych środowiska morskiego
poświęconych jest organizmom bytującym „na” lub „w" dnie.
Substancje toksyczne pochłaniane przez drobne organizmy mogą przedostawać się do kolejnych ogniw łańcucha pokarmowego.
W związku z tym mogą kumulować je kręgowce takie jak ssaki morskie czy ryby,
a ostatecznie także człowiek korzystający z zasobów pokarmowych naszego morza.
W laboratoriach Morskiego Instytutu Rybackiego przeprowadzamy tzw. biotesty.
Są to metody badania oddziaływania substancji obecnych w środowisku na organizmy modelowe.
W naszych laboratoriach wykorzystujemy w tym celu testy z bakteriami, skorupiakami, wrotkami i glonami.
Badania takie polegają na pobraniu materiału w postaci wody i osadów dennych z obszaru, w którym podejrzewamy zwiększoną ilość zanieczyszczeń.
Woda i osady poddawane są analizie chemicznej, m.in. pod kątem zawartości metali ciężkich,
czy tzw. Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych, które ze względu na swoje właściwości
mogą długo pozostać w środowisku naturalnym.
Ze względu na skomplikowane procesy, zachodzące między wodą, osadami, a organizmami żywymi,
nie zawsze mamy pewność jaki będzie skutek obecności danej substancji w środowisku.
Niektóre z tych substancji mogą być wiązane przez materię organiczną
i oddziaływać głównie na organizmy, które mają z nią jakiś kontakt
np. się nią odżywiają.
Dlatego badania ekotoksykologiczne są często realizowane z wykorzystaniem przedstawicieli
z różnych poziomów łańcucha pokarmowego, takich jak reducenci, producenci, czy konsumenci.
Może się także okazać, że mamy do czynienia z innymi negatywnymi bodźcami,
które powodują zaburzenia funkcjonowania ekosystemu na danym obszarze,
a których nie zidentyfikowaliśmy podczas analizy chemicznej.
Biotesty po prostu pokazują nam, czy mamy do czynienia z jakimś zagrożeniem dla biocenozy,
czyli tej naszej części żywej ekosystemu.
Przykładem badań ekotoksykologicznych jest test Microtox z bakteriami morskimi Aliivibrio fischeri,
które produkują światło.
W tym badaniu korzystamy z urządzenia służącego do pomiaru światła wytwarzanego przez bakterie.
Pomiar ten porównujemy z kontrolą, a więc próbką neutralną dla organizmów.
Jeżeli w badanej próbce znajduje się czynnik szkodliwy dla bakterii,
będziemy obserwować ograniczenie emitowanego przez nie światła.
Taki test można, w zależności od liczby próbek i efektu badania, przeprowadzić w zaledwie kilkanaście minut.
Innym przykładem takich badań jest test o nazwie handlowej Ostracodtoxkit F.
Jest to test wykorzystujący malutkiego skorupiaka - małżoraczka.
Małżoraczki powszechnie występują w osadach dennych,
odżywiając się materią organiczną oraz glonami.
Są więc bezpośrednio narażone na różne substancje, które mogą być magazynowane w osadach dennych.
W warunkach laboratoryjnych do uzyskania takich organizmów wskaźnikowych
wykorzystujemy specjalnie przygotowane wcześniej cysty, czyli jaja przetrwalnikowe.
Po umieszczeniu ich w optymalnych dla nich warunkach, obserwujemy wydostawanie się (z jaj)
malutkich małżoraczków o długości 0,2 mm, czyli około 200 mikrometrów.
Po 6 dniach ich rozwoju, w pobranych przez nas z morza osadach które badamy,
jesteśmy w stanie określić jaki efekt miała próbka na ich wzrost i przeżywalność.
Na podstawie tych parametrów możemy określić szkodliwość badanej próbki.
Mimo, że ekotoksykologia to stosunkowo młoda dziedzina nauki, obecnie zyskuje na popularności
ze względu na szerokie zastosowanie w badaniu jakości środowisk wodnych i lądowych,
które znajdują się pod nieustanną presją ze strony człowieka.
Pozwala nam identyfikować nowe zagrożenia dla środowiska, ale też przeciwdziałać tym, o których już wiemy.
Chcecie się dowiedzieć więcej? Oglądajcie kolejne odcinki Niepodręcznika Oceanicznego.