Odc. 155: Moda z rafy koralowej

26 stycznia przypada Dzień Australii. Z tej okazji nasza ekipa filmowa przygotowała specjalny odcinek “Niepodręcznika Oceanicznego” pt. „Moda z rafy koralowej”.

Rafy koralowe określa się często mianem „lasów tropikalnych oceanów”. Wynika to z faktu, iż podobnie jak one, są zasiedlone przez ogromną liczbę gatunków. Największą i najbardziej różnorodną rafą na świecie jest australijska Wielka Rafa Barierowa. Ma ponad 2 030 km długości i zajmuje obszar 205 000 km². Jest jedynym obiektem zbudowanym przez zwierzęta, który widoczny jest z przestrzeni kosmicznej. Wizytówką tego siedliska są organizmy wyróżniające się wyjątkowym bogactwem barw i kształtów. Gatunki występujące w Morzu Koralowym potrafiłyby wprowadzić w zachwyt nie jednego projektanta mody.

Odc.154: Zwierzęta wodne w kinowej odsłonie

W Dzień Popcornu zapraszamy Was do obejrzenia jeszcze ciepłego „Niepodręcznika Oceanicznego”. Znajdziecie w nim kilka propozycji z wytwórni filmowych, przy których być może spędzicie święto prażonej kukurydzy.

 

W tym odcinku robimy przegląd zwierząt wodnych, które mogłyby lub już wcieliły się w role bohaterów światowego kina. Zobaczycie w nim m.in. gatunki waleni, które stały się gwiazdami filmów familijnych, przygodowych, Sci-Fi („Uwolnić orkę”, „Jeździec wielorybów”, „Star Trek IV: Powrót na Ziemię”); ryby z raf koralowych, tj. błazenek plamisty czy wargatek sanitarnik, które stały się pierwowzorami głównych postaci w długometrażowych filmach animowanych („Gdzie jest Nemo?”, „Rybki z ferajny”). Wspominamy ataki rekinów z New Jersey… To właśnie wydarzenia z 1916 roku stały się dla Stevena Spielberga inspiracją do nakręcenia thrilleru „Szczęki” (1975). Murenę, przez ulokowanie zębów, zestawiamy z tytułowym „Obcym” Ridleya Scotta. Z kolei w zachowaniu przybyszów z kosmosu w filmie „Nowy początek” (Arrival, reż. Denis Villeneuve) doszukaliśmy się głowonogów, które znane są z tego, że w razie potrzeby opróżniają worek czernidłowy. Odcinek kończymy przedstawieniem biografii rawki błazna. To nasz filmowy „Joker”, ustonóg potrafiący wyprowadzić najszybszy cios w naturze, dlatego niepodzielnie króluje na ringu rafy koralowej.

Odc. 153: Co ma wspólnego popcorn z plażą?

Witamy wszystkich po świątecznej przerwie w pierwszym w tym roku odcinku Niepodręcznika. 🙃<

19 stycznia obchodzić będziemy święto bardzo popularnej, najczęściej słonej przekąski, która towarzyszy nam na co dzień, szczególnie podczas oglądania ulubionych filmów w domu czy w kinie, czyli DZIEŃ POPCORNU. 🍿
Ale co ma wspólnego popcorn z plażą?
Zapraszamy do oglądania.
O wspomnianych w filmie poławiaczkach pereł możecie więcej się dowiedzieć z 100 odcinka Niepodręcznika pt. „Świat pereł”:
Film dostępny również na kanale YouTube:

ODC.152: Rozgwiazdy w opałach

Za pasem Gwiazdka, więc w tym odcinku słów kilka o rozgwiazdach!
Rozgwiazdy to szkarłupnie, które ze względu na swoją liczebność i styl życia, stanowią ważny element ekosystemów morskich. Na wielu plażach świata, szkieleciki rozgwiazd stanowią równie powszechne zjawisko, jak u nas bałtyckie muszelki.
Są drapieżnikami, polują na bezkręgowce bytujące przy dnie. Kontrolują więc liczebność populacji tych zwierząt. Mają jednak w ostatnich latach trochę problemów. Problemy te są związane z chorobą, którą nazywamy SEA STAR WASTING SYNDROME (SSWS). Jest to choroba, która powoduje powstawanie owrzodzeń i w gruncie rzeczy stopniowe rozpadanie się rozgwiazdy.
Takie masowe zjawisko obserwowano w 2013 roku. Liczebność rozgwiazd słonecznikowych w wodach przybrzeżnych wschodnich wybrzeży Północnego Pacyfiku zmniejszyła się o niemal 90%. Dokładne przyczyny masowego rozprzestrzeniania się choroby są wciąż poznawane. Są to prawdopodobnie oddziaływanie patogenu oraz kombinacja czynników środowiskowych.
Jednym z gatunków najbardziej dotkniętych SSWS jest rozgwiazda słonecznikowa (Pycnopodia helianthoides), którą można również spotkać w naszym Akwarium. Jest to rekordzistka pod wieloma względami – o czym opowiadamy w tym odcinku 🙂 Pochodzi właśnie z chłodnych wód Północnego Pacyfiku.

Odc.151: Sekrety błazenków

Zmiana płci w przyrodzie to zjawisko nierzadkie na rafach koralowych. W tym odcinku poznacie rybę, która znana jest chyba każdemu dziecku – z zupełnie innej strony. A mowa tu o sekretach błazenków!

W tym odcinku mówimy tu o tzw. hermafrodytyzmie sekwencyjnym – czyli odmianie obojnactwa. Ryby potrafią zmieniać płeć na trzy sposoby: samiec w samicę (protandria), samica w samca (protogynia) lub w dwie strony (obojnactwo dwukierunkowe). Strategia ta pomaga zwiększyć sukces rozrodczy.

U błazenków możemy zaobserwować zjawisko tzw. protandrii. W skrócie zjawisko to oznacza, że nasze błazenki dojrzewają jako „chłopcy”!

Błazenki są rybami monogamicznymi – mają jednego partnera. Żyją w parach lub grupach. Największym osobnikiem jest samica, której towarzyszy dojrzały samiec oraz niedojrzałe samczyki. Jeżeli samica zginie – dominujący samiec zmienia płeć i awansuje na jej stanowisko w hierarchii, natomiast jeden z pozostałych samców zajmuje miejsce partnera samicy.

Taki system produkcji potomstwa i struktura socjalna populacji błazenków jest w dużej mierze uwarunkowana rozmieszczeniem koralowców w ich otoczeniu, które stanowią ich dom. Koralowce zapewniają ochronę przed drapieżnikami, pokarm i bezpieczne miejsce, w którym można złożyć jaja. Jednak ich zróżnicowane rozmieszczenie na rafach, powoduje, że zmiana gospodarza dla błazenka w poszukiwaniu potencjalnego partnera jest ryzykowna. Gdyby samiec miał szukać samicy wśród odległych koralowców – mógłby paść ofiarą drapieżników. Strategia zmiany płci w takim przypadku chroni go przed podjęciem takiego ryzyka.

Odc. 150: Hodowle meduz

Meduzy nie są zbyt charyzmatycznymi stworzeniami, ale z pewnością są to fascynujące zwierzęta. Dowodem na to jest trend kupowania meduz do domowych akwariów. Czy ich hodowla jest tak prosta jak w przypadku innych „zwierząt domowych”?
W Akwarium Gdyńskim hoduje się różne gatunki meduz. Przede wszystkim jest to wspomniana już chełbia modra, ale także meduzy takie jak: 𝒫𝒽𝓎𝓁𝓁𝑜𝓇𝒽𝒾𝓏𝒶 𝓅𝓊𝓃𝒸𝓉𝒶𝓉𝒶, 𝒞𝑜𝓉𝓎𝓁𝑜𝓇𝒽𝒾𝓏𝒶 𝓉𝓊𝒷𝑒𝓇𝒸𝓊𝓁𝒶𝓉𝒶, czy meduza, której cały świat stoi „na głowie”, czyli 𝒞𝒶𝓈𝓈𝒾𝑜𝓅𝑒𝒶 𝓍𝒶𝓂𝒶𝒸𝒽𝒶𝓃𝒶.
Pośród znanych nam gatunków, w handlu do prywatnych akwariów najbardziej rozpowszechniona jest chełbia modra – występuje powszechnie na całym świecie. W tym odcinku wytłumaczymy, czym dokładnie jest „meduza” i jak wygląda cykl rozwojowy parzydełkowców na przykładzie chełbii modrej. Zastanowimy się też, czego potrzeba, by hodować meduzy poza środowiskiem naturalnym.
Jeżeli po tym odcinku będziecie wciąż odczuwali głód wiedzy na temat meduz – więcej informacji o naszych meduzach znajdziecie w starszych odcinkach Niepodręcznika Oceanicznego:
zdjęcie słonaczka: © Hans Hillewaert

Odc. 149: Wszy fok

Kto by się spodziewał, że tak miłe oku zwierzę może mieć swędzący problem? O tym, jak ten owad jest w stanie wytrzymać głębokie nurkowanie i nie odpaść od żywiciela opowiada dr Paulina Kozina z Katedry Zoologii Bezkręgowców, Uniwersytet Gdański.

ODC. 148: O rekinach

W tym odcinku „Niepodręcznika Oceanicznego” przedstawiamy informacje o tym, jak rekiny przystosowały się do życia pod wodą, a miały na to aż 450 milionów lat! Pod względem budowy ciała grupa spodoustych jest bardzo charakterystyczna i wyróżnia się na tle pozostałych ryb. Cechuje je: obecność w skórze łusek plakoidalnych, które składają się z płytki podstawowej i osadzonego na niej ząbka (ząbek łuski plakoidalnej ma taką samą budowę jak zęby znajdujące się w jamie ustnej rekina, dlatego łuski plakoidalne nazywa się często zębami skórnymi); położenie otworu ustnego i bardzo czułego narządu węchu na spodzie głowy; drożność szpar skrzelowych taka, że każda otwiera się samodzielnie w skórze na boku głowy; szkielet chrzęstny i rogowe promienie płetw. Więcej w filmie!

Odc. 147: Pstrąg morski

Pokrewieństwa między gatunkami to przedmiot dociekań i badań od bardzo wielu lat. Ale ten odcinek nie jest o systematyce. Dowiecie się za to co nieco o strategii rozrodczej i skłonnościach do oszustw u „pstrąga morskiego”. Dajcie się zaskoczyć opowieścią o rybie, która jest Wam całkiem dobrze znana.

 

Odc. 146: Bioróżnorodność

Bioróżnorodność to jeden z podstawowych parametrów ekologii. Obserwując zmiany wartości tego parametru dowiadujemy się o kondycji ekosystemów. Jednak czy niska bioróżnorodność oznacza problemy? czy warto ingerować w naturę podejmując działania zmierzające do zwiększenia bioróżnorodności? O tym opowiada prof. Jan Marcin Węsławski.

 

Odc. 143: We all live by the Sea

Niezależnie od tego, jak daleko od morza żyjemy, obok plaży czy daleko w górach, wywieramy na nie wielki wpływ. I to od nas zależy, czy stworzymy pozytywny związek z morzem, czy mamy na nie wpływ negatywny, ponieważ WSZYSCY ŻYJEMY NAD MORZEM!🌊
Dzisiaj mamy nietypowy odcinek Niepodręcznika, w którym możecie zobaczyć jakie fantastyczne zdjęcia, filmy i historie wygrały podczas tegorocznej edycji Międzynarodowego konkursu fotograficzno-filmowego I live by the Sea.
Tym razem wystawa prac miała miejsce podczas UN Ocean Conference 2022 w Lizbonie.
Chcecie zobaczyć zwycięskie filmy z Maroka, Rumunii, Włoch, Filipin i z Polski kliknijcie w link:
Mamy też coś dla czytelników. Niesamowite historie, które wygrały.
Teksty są oryginalne i nie zmieniane przez jury konkursu, bo nie gramatyka tu się liczy 😉
Już w styczniu 2023 ruszamy z kolejną edycją.
Wszystkie informacje dotyczące konkursu dostępne są na stronie:
Chcecie dowiedzieć się o innych inicjatywach w których bierzemy udział zapraszamy do odcinka: “Budujemy świadomość dotyczącą oceanów”.
Dlaczego edukacja młodych ludzi jest taka ważna dowiecie się z odcinka:
“Cele Zrównoważonego Rozwoju a Młodzi Ludzie”.

Odc. 142: Co tak stuka???

Dorzecze Amazonki ma powierzchnię około 7 milionów km2. Dla porównania powierzchnia Polski to niespełna 313 tysięcy km2!! Zróżnicowanie zwierząt, które żyją w wodach Amazonki jest tak wielkie, że one opowieści o nich mogłyby stanowić osobny cykl filmów. W tym odcinku Niepodręcznika Oceanicznego opowiemy o wybranych z nich, ale jeśli zaciekawiła Was fauna Amazonki, to może zainteresować Was również to wydarzenie: https://akwarium.gdynia.pl/dni-otwart… Jego tematem przewodnim będzie właśnie królowa rzek! Będzie na nim można obejrzeć między innymi te eksponaty, które pokazuje Weronika w dzisiejszym filmie. Jeśli oglądasz ten filmik w późniejszym terminie, nie możesz nas odwiedzić w tym terminie lub masz już inne plany na nadchodzący weekend, to zapraszamy do odwiedzania Sali Amazonii w Akwarium Gdyńskim oraz zapisywania się na zajęcia “Tajemnice Amazonii”, prowadzone przez nasze Centrum Edukacji. A jeśli już przed obejrzeniem filmiku domyślasz się, które zwierzę tak hałasuje w Sali Amazonii, daj znać w komentarzu! Wspomniany film o fitoplanktonie znajdziesz tutaj: https://oceanliteracy.pl/odc-34-fitop… A jeśli już nie możesz się doczekać filmu o piraniach czerwonych, dobrym wstępem do pogłębiania wiedzy o tych rybach będzie obejrzenie tego filmu.

Odc. 141: Co chcielibyście wiedzieć o oceanie?

Nadeszła jesień – ruszamy więc z kolejnym sezonem Niepodręcznika Oceanicznego! Ponieważ ocean głęboki, szeroki i słabo zbadany, tematów do poruszenia nam nie brakuje, ale…

Chcielibyśmy Was zaprosić do współtworzenia Niepodręcznika. Jeżeli przychodzi Wam do głowy temat związany ze środowiskiem morskim, o którym chcielibyście posłuchać w naszych odcinkach, napiszcie na adres oceanofchanges@iopan.pl, a postaramy się spełnić Wasze życzenia.

Odc. 139: Czym różni się topnienie lodowców od kry morskiej

Zrobiło się ciepło, więc dla ochłody odcinek o lodzie. Jakie są różnice między lodem morskim pokrywającym większość Oceanu Arktycznego a lodowcami spływającymi z lądu? Jaki wpływ na środowisko wywiera topnienie tych dwóch rodzajów lodu? Odpowiedzi na te pytania znajdziecie w sto czterdziestym odcinku Niepodręcznika Oceanicznego.

Odc. 136: Otwarte Dni Nauki 2022

W dniach 9-11 czerwca 2022 roku, odbędą się Otwarte Dni Nauki, na które składa się Międzynarodowa Konferencja Młodzieżowa, Międzynarodowa Sopocka Konferencja Młodych, Sopocki Piknik Naukowy. Zgłoszenia na obie konferencje wciąż otwarte! Sprawdźcie to na stronie oceanofchanges.com. Więcej o konferencji dowiecie się od Tymona Zielińskiego z Instytutu Oceanologii PAN.

Odc. 133: Choroba Minamata

Kontynuujemy opowieść o zanieczyszczeniach chemicznych wód Oceanu. W dzisiejszym odcinku Tomasz Kijewski opowie o najbardziej tragicznym wypadku do jakiego doszło z tego powodu. Historia Minamata to prawdziwa tragedia, ale dzięki niej wprowadzono na całym świecie liczne regulacje ograniczające zanieczyszczanie wody przez przemysł.

Odc. 130: Ślad wodny

Zapraszamy na sto trzydziesty odcinek #niepodręcznikoceaniczny pt. “Ślad wodny”.
Upowszechnienie świadomości o wpływie prawidłowej gospodarki wodnej jest jednym z programów Organizacji Narodów Zjednoczonych, a dzień 22 marca ustanowiono Światowym Dniem Wody. To dobra okazja by podpowiedzieć w jaki sposób każdy z nas może włączyć się do dbania o zasoby wodne.

Odc. 129: Zatoka Pucka

Dlaczego mimo niewielkich rozmiarów, Zatoka Pucka to ważny obszar wymagający ochrony?
Wirtualnie zanurkujmy wśród podwodnych łąk trawy morskiej, aby przyjrzeć się z bliska zwierzętom tam zamieszkującym oraz pójdźmy na spacer szlakiem rezerwatów przyrody leżących nad tym akwenem.
W tę podróż zabierze Was Dominika Wiśniewska z Akwarium Gdyńskiego.

Odc. 126: Śledzie

Dzisiaj dla niektórych obchodzimy jedno z najważniejszych świąt w całym roku, czyli TŁUSTY CZWARTEK.
A co to ma wspólnego ze ŚLEDZIAMI? W dzisiejszym odcinku Niepodręcznika 10 ciekawostek na temat śledzi, o których może jeszcze nie słyszeliście. Opowiada Iza Kotyńska-Zielińska z Today We Have.

Odc. 125: Wieloryby

Zapraszamy na odcinek naszpikowany ciekawostkami o wielorybach.
Skąd ta nazwa? Jak odróżnić wieloryba od ryby? Jakie rekordy biją wieloryby? Jak nazywa się największe zwierze wszechczasów? Co jedzą wieloryby i czy należy się ich bać?
O tym wszystkim opowiada dziś Gosia Żywicka z Centrum Edukacji Akwarium Gdyńskiego.

Odc. 124: Afrodyzjaki

W dzisiejszym odcinku Niepodręcznika Oceanicznego jak nie dać się zaskoczyć udając się na walentynkową randkę?
Czyli wszystko o afrodyzjakach. Dla jednych czekolada, wino, imbir, awokado, lubczyk bądź szparagi a dla innych… Hmmm…
Co kryje się pod tą nazwą?
Opowiada Izabela Kotyńska-Zielińska z Today We Have.

Odcinek Świąteczny

Dziś nietypowy odcinek Niepodręcznika Oceanicznego, opowiadamy o oceanie, ale obrazem.
Dzielimy się w nim z Wami życzeniami świątecznymi oraz przepięknymi widokami, które towarzyszą naszej pracy.

Wesołych Świąt Kochani!

 

Ujęcia Oceanii z drona przygotował Kajetan Deja.
Film poklatkowy Zatoki Gdańskiej opracowała Weronika Podlesińska.

Odc. 122: eCudo

eCudo – nazwa, która brzmi interesująco. Jest to wynik pracy 7 jednostek badawczych, które przygotowały bazę danych naukowych dostępnych dla każdego w Internecie o pełnej nazwie “Elektroniczne Centrum Udostępniania Danych Oceanograficznych”. Informacje o niej znajdziecie na stronie: https://ecudo.pl/. Omawia ją dr Paulina Pakszys z IOPAN.